ဩဂုတ် ၂၈၊ ၂၀၂၆ | New Day Myanmar
မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံက စွဲဆိုထားတဲ့ ရိုဟင်ဂျာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုအမှုအတွက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာတရားရုံး (ICJ) ရဲ့ စီရင်ချက်ဟာ လာမယ့် အောက်တိုဘာလအတွင်း ထွက်လာနိုင်တယ် လို့ ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ ရှေ့နေချုပ်နဲ့ တရားရေးဝန်ကြီး ဒေါဒါ အေအေ ဂျာလို (Dawda A. Jallow) က ပြောပါတယ်။
ဂျာလိုက ဩဂုတ် ၂၇ ရက် ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ ဂျက်ဒါမြို့မှာ ကျင်းပနေတဲ့ အစ္စလာမ္မစ်ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့ (OIC) ရဲ့ ၂၃ ကြိမ်မြောက် အထူးနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများအစည်းအဝေး ပြင်ပမှာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် နိုင်ငံခြားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီး ဟူမာယွန် ကိုဘီယာနဲ့ တွေ့ဆုံချိန်မှာ အခုလို ပြောခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ရိုဟင်ဂျာတွေအပေါ် ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုတွေအတွက် တာဝန်ရှိမှုကို ဆုံးဖြတ်မယ့် ICJ စီရင်ချက်ဟာ နှစ်ရှည်ကြာနေတဲ့ ရိုဟင်ဂျာအကျပ်အတည်းကို ရေရှည်ဖြေရှင်းနိုင်ရေးမှာ အရေးပါတဲ့ အခန်းကဏ္ဍက ပါဝင်နိုင်တယ်လို့ ဂမ်ဘီယာတရားရေးဝန်ကြီးက ပြောပါတယ်။
ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံဟာ မြန်မာနိုင်ငံက လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု တားဆီးရေးနဲ့ ပြစ်ဒဏ်ပေးရေးဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂသဘောတူစာချုပ်ကို ချိုးဖောက်ခဲ့တယ် ဆိုတဲ့ စွပ်စွဲချက်နဲ့ ၂၀၁၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလမှာ ICJ ကို အမှုစတင်တင်သွင်းခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဂမ်ဘီယာက ၂၀၁၆ နဲ့ ၂၀၁၇ ခုနှစ် ရခိုင်ပြည်နယ်က စစ်ဆင်ရေးတွေအတွင်း ရိုဟင်ဂျာတွေအပေါ် အစုလိုက်အပြုံလိုက်သတ်ဖြတ်မှု၊ မုဒိမ်းမှုနဲ့ တခြားလိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအကြမ်းဖက်မှု၊ ကျေးရွာမီးရှို့ဖျက်ဆီးမှုတွေဟာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုဆိုင်ရာ လုပ်ရပ်တွေ ဖြစ်တယ်လို့ စွပ်စွဲထားပါတယ်။
ICJ က ၂၀၂၀ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီမှာ ရိုဟင်ဂျာတွေကို လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုဆိုင်ရာ လုပ်ရပ်တွေကနေ ကာကွယ်ဖို့၊ သက်သေအထောက်အထားတွေ မပျောက်ပျက်အောင် ထိန်းသိမ်းဖို့ မြန်မာနိုင်ငံကို ယာယီအရေးယူဆောင်ရွက်ချက်တွေ ချမှတ်ခဲ့ပါတယ်။
မြန်မာဘက်က အမှုကို ICJ မှာ ကြားနာပိုင်ခွင့်မရှိဘူးဆိုပြီး ကနဦးကန့်ကွက်ချက်တွေ တင်သွင်းခဲ့ပေမယ့် တရားရုံးက ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လမှာ အဲဒီကန့်ကွက်ချက်တွေကို ပယ်ချပြီး အမှုကို အဓိကအကြောင်းအရာအပေါ် ဆက်လက်ကြားနာနိုင်တယ် လို့ ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပါတယ်။
အမှုရဲ့ အဓိကအကြောင်းအရာဆိုင်ရာ လူသိရှင်ကြားကြားနာပွဲတွေကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၂ ရက်ကနေ ၂၉ ရက်အထိ နယ်သာလန်နိုင်ငံ သည်ဟိတ်မြို့မှာ ပြုလုပ်ခဲ့ပါတယ်။ ကြားနာပွဲအတွင်း ဂမ်ဘီယာဘက်က သက်သေ ၃ ဦးနဲ့ ကျွမ်းကျင်သူ တဦးကို တင်ပြခဲ့ပြီး မြန်မာဘက်ကလည်း သက်သေ တဦးကို တင်ပြခဲ့ပါတယ်။ ICJ က ဇန်နဝါရီ ၂၉ ရက်မှာ ကြားနာမှုတွေ ပြီးဆုံးပြီးနောက် တရားသူကြီးတွေ စီရင်ချက်အတွက် ဆွေးနွေးဆုံးဖြတ်မှု စတင်ခဲ့ပါတယ်။
အခု အောက်တိုဘာလမှာ ထွက်လာနိုင်တယ်လို့ ဂမ်ဘီယာတရားရေးဝန်ကြီးက ပြောတဲ့ စီရင်ချက်ဟာ မြန်မာနိုင်ငံက Genocide Convention အောက်က တာဝန်တွေကို ချိုးဖောက်ပြီး ရိုဟင်ဂျာတွေအပေါ် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့သလားဆိုတဲ့ အမှုရဲ့ အဓိကအကြောင်းအရာကို ဆုံးဖြတ်မယ့် စီရင်ချက် ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် ICJ ဘက်က စီရင်ချက်ချမယ့် ရက်အတိအကျကို လက်ရှိအချိန်အထိ တရားဝင်မကြေညာသေးပါဘူး။ ICJ ရဲ့ တရားဝင်မှတ်တမ်းမှာလည်း စီရင်ချက်ကို လူသိရှင်ကြားတရားရုံးအစည်းအဝေးမှာ ထုတ်ပြန်မယ်လို့သာ ဖော်ပြထားပြီး ရက်စွဲကို နောက်ပိုင်းမှာ ကြေညာမယ်လို့ ဆိုထားပါတယ်။ ဒါကြောင့် အောက်တိုဘာမှာ စီရင်ချက်ထွက်လာမယ်ဆိုတာဟာ ဂမ်ဘီယာတရားရေးဝန်ကြီးရဲ့ မျှော်မှန်းချက်ဖြစ်ပြီး ICJ က တရားဝင်သတ်မှတ်ထားတဲ့ ရက်စွဲ မဟုတ်သေးပါဘူး။