၂၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ | New Day Myanmar

မြန်မာနိုင်ငံမှာ ပြင်းထန်တဲ့ နိုင်ငံတကာရာဇဝတ်မှုတွေ ပိုမိုများပြားလာချိန်မှာ ကုလသမဂ္ဂရဲ့ ငွေကြေးအကျပ်အတည်းကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ လွတ်လပ်တဲ့စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးယန္တရား (IIMM) ရဲ့ လူအင်အားနဲ့ အထူးပြုစုံစမ်းရေးစွမ်းရည်တွေ လျော့ကျနေတယ်လို့ ဇူလိုင်လထုတ် IIMM စာစောင်မှာ ဖော်ပြပါတယ်။

IIMM ဟာ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လအထိ သတင်းရင်းမြစ်နဲ့ သတင်းအချက်အလက်ပေးသူ ၁,၆၀၀ ကျော်ထံက အချက်အလက်နဲ့ သက်သေတွေ စုဆောင်းထားပါတယ်။ အဲဒီထဲမှာ သက်သေတွေရဲ့ ထွက်ဆိုချက်နဲ့ ကနဦးမေးမြန်းမှတ်တမ်း ၇၅၆ ခု ပါဝင်ပါတယ်။

စုဆောင်းရရှိထားတဲ့ သက်သေအထောက်အထားနဲ့ လေ့လာသုံးသပ်ချက် ၁၄၆ စုံကို ပြည်တွင်း၊ နိုင်ငံတကာ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး၊ တရားစွဲဆိုရေးနဲ့ တရားစီရင်ရေးအာဏာပိုင်တွေဆီ မျှဝေပေးထားတယ်လို့ IIMM က ဆိုပါတယ်။

လက်ရှိမှာ အရပ်သားတွေနဲ့ သူတို့ရဲ့နေအိမ်တွေ၊ စာသင်ကျောင်း၊ ဆေးရုံနဲ့ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံတွေကို ခွဲခြားမှုမရှိဘဲ ဒါမှမဟုတ် ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ လေကြောင်းနဲ့ လက်နက်ကြီးတိုက်ခိုက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်စဉ်တွေကို IIMM က စုံစမ်းနေပါတယ်။

ဒါ့အပြင် မြန်မာလုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့တွေရဲ့ ဥပဒေမဲ့ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်မှု၊ အကျဉ်းချမှု၊ ရုပ်ပိုင်းနဲ့ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုဆိုင်ရာ သက်သေတွေကိုလည်း ဆက်လက်စုဆောင်းနေပါတယ်။ ရခိုင်ပြည်နယ်မှာ လက်ရှိဖြစ်ပွားနေတဲ့ ရာဇဝတ်မှုတွေအပြင် ရိုဟင်ဂျာတွေအပေါ် အရင်က ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ ရာဇဝတ်မှုတွေကိုပါ စုံစမ်းနေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

IIMM ဟာ ကျူးလွန်သူနဲ့ ကျူးလွန်ခံရသူတွေရဲ့ နိုင်ငံရေးရပ်တည်ချက်၊ လူမျိုးနဲ့ ဘာသာရေးကို မခွဲခြားဘဲ လူအားလုံးအပေါ်နဲ့ လူအားလုံးက ကျူးလွန်တဲ့ ပြင်းထန်တဲ့ နိုင်ငံတကာရာဇဝတ်မှုတွေကို စုံစမ်းတယ်လို့ ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ကုလသမဂ္ဂရဲ့ ဘဏ္ဍာရေးအကျပ်အတည်းနဲ့ စေတနာအလျောက်ထည့်ဝင်ငွေ ကျဆင်းမှုကြောင့် IIMM ဟာ ပုံမှန်ဘတ်ဂျက်ကနေ ခန့်ထားတဲ့ ဝန်ထမ်းနေရာ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းကို လျှော့ချခဲ့ရပါတယ်။ စေတနာအလျောက်ထည့်ဝင်ငွေနဲ့ ခန့်ထားနိုင်တဲ့ဝန်ထမ်းအရေအတွက်ဟာလည်း ၂၀၂၅ ခုနှစ်နဲ့နှိုင်းယှဉ်ရင် ထက်ဝက်သာ ကျန်ရှိပါတော့တယ်။

အဲဒီလျှော့ချမှုတွေကြောင့် မြန်မာဘာသာနဲ့ရေးသားထားတဲ့ သက်သေအထောက်အထားတွေကို လေ့လာဆန်းစစ်နိုင်မှု၊ အများပြည်သူရရှိနိုင်တဲ့ သတင်းအချက်အလက်တွေကို အွန်လိုင်းကနေ စုံစမ်းဖော်ထုတ်နိုင်မှု၊ လိင်နဲ့ ကျားမအခြေပြုရာဇဝတ်မှုတွေအပြင် ကလေးသူငယ်တွေအပေါ် ကျူးလွန်တဲ့ ရာဇဝတ်မှုတွေကို စုံစမ်းနိုင်မှု ထိခိုက်နေပါတယ်။

သက်သေတွေအတွက် အကာအကွယ်ပေးရေးနဲ့ အထောက်အပံ့ပေးရေးလုပ်ငန်းတွေကို ငွေကြေးထောက်ပံ့နိုင်စွမ်းလည်း လျော့ကျနေတယ်လို့ IIMM က အသိပေးထားပါတယ်။

IIMM က သက်သေအထောက်အထားတွေကို တရားရေးအာဏာပိုင်တွေဆီ ပေးပို့ရာမှာ သက်သေနဲ့ သတင်းပေးသူတွေရဲ့ သဘောတူညီချက်ရရှိမှသာ မျှဝေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ လက်ခံမယ့်အဖွဲ့အစည်းဟာ အချက်အလက်လျှို့ဝှက်ချက်ကို ထိန်းသိမ်းနိုင်ခြင်း၊ သက်သေတွေကို ကာကွယ်နိုင်ခြင်း၊ လူ့အခွင့်အရေးစံနှုန်းတွေကို လေးစားခြင်းနဲ့ သေဒဏ်ချမှတ်မှာမဟုတ်ခြင်းတို့ကိုလည်း စိစစ်ပါတယ်။

လက်ရှိမှာ IIMM ဟာ အာဂျင်တီးနားနဲ့ ဗြိတိန်နိုင်ငံက မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ တရားစွဲဆိုစုံစမ်းမှုတွေအတွက် သက်သေတွေနဲ့ လေ့လာသုံးသပ်ချက်တွေ မျှဝေနေပါတယ်။

အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံမှာ ရိုဟင်ဂျာတွေအပေါ် ၂၀၁၂ ခုနှစ်ကနေ ၂၀၁၈ ခုနှစ်အတွင်း လူမျိုးသုဉ်းသတ်ဖြတ်မှုနဲ့ လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့တယ်ဆိုတဲ့အမှုကို ဆက်လက်စုံစမ်းနေပါတယ်။ အာဂျင်တီးနားဖက်ဒရယ်ရာဇဝတ်တရားရုံးက ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလမှာ သံသယရှိသူ ၂၅ ဦးကို ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ခဲ့ပါတယ်။

ဗြိတိန်နိုင်ငံမှာလည်း ICC ရဲ့ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်-မြန်မာအခြေအနေဆိုင်ရာ စုံစမ်းမှုတွေနဲ့ပတ်သက်ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံအခြေပြု စုံစမ်းစစ်ဆေးမှု ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နေပါတယ်။

ပြင်သစ်နိုင်ငံနဲ့ IIMM တို့အကြား ချုပ်ဆိုထားတဲ့ နိုင်ငံတကာတရားရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု သဘောတူစာချုပ်ဟာလည်း ဇူလိုင် ၁ ရက်က စတင်အသက်ဝင်လာပါတယ်။ ဒီသဘောတူညီချက်အရ ပြင်သစ်နိုင်ငံမှာရှိတဲ့ သက်သေတွေနဲ့ အချက်အလက်တွေကို IIMM က ရယူနိုင်မှာဖြစ်သလို ပြင်သစ်တရားရေးအာဏာပိုင်တွေကလည်း မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ တရားရေးအမှုတွေအတွက် IIMM ထံ သက်သေတောင်းခံနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။