မြန်မာနိုင်ငံက လူအများစုအတွက် ဒီနေ့ခေတ်မှာ ဘဝတိုးတက်ဖို့ ကြိုးစားတာထက် နောက်တနေ့အထိ အသက်ရှင်ရပ်တည်နိုင်ဖို့က ပိုအရေးကြီးလာပါတယ်။ နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှု၊ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခ၊ ကုန်ဈေးနှုန်းမြင့်တက်မှု၊ ကျပ်ငွေတန်ဖိုးကျဆင်းမှုနဲ့ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်တွေ ဆက်တိုက်ကြုံတွေ့နေရတာကြောင့် မြန်မာအိမ်ထောင်စုအများအပြားဟာ အခြေခံစားဝတ်နေရေးကိုတောင် ပြည့်မီအောင် ဖြည့်ဆည်းနိုင်ဖို့ ခက်ခဲလာပါတယ်။

ဒီအခြေအနေဟာ ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုတခုတည်းနဲ့ ရှင်းပြလို့ မရတော့ပါဘူး။ လူတွေဟာ အနာဂတ်အတွက် စုဆောင်းတာ၊ သားသမီးပညာရေးကို ရင်းနှီးမြှုပ်နှံတာ၊ ကျန်းမာရေးကို စောင့်ရှောက်တာနဲ့ ပိုမိုကောင်းမွန်တဲ့ဘဝ တည်ဆောက်တာတွေကို နောက်ထားပြီး နေ့စဉ်စားဝတ်နေရေး မပြတ်အောင် ဖြေရှင်းနေရပါတယ်။ တနည်းအားဖြင့် လူနေမှုဘဝကို ရှင်သန်စေဖို့မဟုတ်ဘဲ အသက်မသေဘဲ ဆက်နေနိုင်ဖို့ကိုပဲ ဦးစားပေးရတဲ့ အသက်ရှင်ရပ်တည်ရေးအခြေပြု လူနေမှုဘဝ ထဲ တဖြည်းဖြည်း ကျဆင်းလာတာဖြစ်ပါတယ်။

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုနောက်ပိုင်း မြန်မာ့စီးပွားရေးဟာ အလွန်ဆိုးရွားတဲ့ ကျဆင်းမှုတွေနဲ့ ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပါတယ်။ နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတွေ လျော့ကျတာ၊ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေ ရပ်ဆိုင်းတာ၊ အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းတွေ ပျောက်ဆုံးတာနဲ့ ငွေကြေးဖောင်းပွမှု မြင့်တက်တာတွေက သာမန်ပြည်သူတွေရဲ့ လူနေမှုဘဝကို တိုက်ရိုက်ထိခိုက်စေခဲ့ပါတယ်။

အထူးသဖြင့် နေ့စားလုပ်သားတွေ၊ စက်ရုံအလုပ်သမားတွေ၊ တောင်သူလယ်သမားတွေ၊ လမ်းဘေးဈေးသည်တွေနဲ့ ဝင်ငွေနည်းအိမ်ထောင်စုတွေက အထိခိုက်ဆုံးဖြစ်လာပါတယ်။ သူတို့ရရှိတဲ့ ဝင်ငွေက ကုန်ဈေးနှုန်းမြင့်တက်မှုနောက်ကို မလိုက်နိုင်တော့သလို ပုံမှန်ဝင်ငွေတောင် မသေချာတော့ပါဘူး။ အခြားတဖက်မှာတော့ စစ်တပ်ထိပ်ပိုင်းနဲ့ နီးစပ်တဲ့ စီးပွားရေးအသိုင်းအဝိုင်းတွေဟာ အရင်းအနှီး၊ လုပ်ပိုင်ခွင့်နဲ့ နိုင်ငံရေးအကာအကွယ်တွေကြောင့် စီးပွားရေးအကျပ်အတည်းရဲ့ သက်ရောက်မှုကနေ အတိုင်းအတာတခုအထိ ကာကွယ်ခံထားရပါတယ်။

သာမန်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေအတွက်တော့ လောင်စာဆီ၊ လျှပ်စစ်မီး၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနဲ့ ကုန်ကြမ်းကုန်ကျစရိတ်တွေ မြင့်တက်လာနေပါတယ်။ တချိန်တည်းမှာ ပြည်သူတွေရဲ့ ဝယ်ယူနိုင်စွမ်းက ကျဆင်းလာတာကြောင့် ထုတ်လုပ်သမျှ ကုန်ပစ္စည်းနဲ့ ဝန်ဆောင်မှုတွေကို ရောင်းချဖို့ ခက်ခဲလာပါတယ်။ ဒီဖိအားနှစ်ခုကြားမှာ လုပ်ငန်းရှင်တွေဟာ လုပ်သားအင်အားလျှော့ချတာ၊ အလုပ်ချိန်လျှော့တာ၊ လုပ်ခလစာမတိုးနိုင်တာနဲ့ လုပ်ငန်းပိတ်သိမ်းတာတွေ လုပ်လာရပါတယ်။

စက်ရုံအလုပ်သမားတွေဟာ အလုပ်ဖြုတ်ခံရမှု၊ လစာလျှော့ချခံရမှုနဲ့ အချိန်ပိုကြေးမရမှုတွေ ကြုံတွေ့နေရသလို လမ်းဘေးဈေးသည်တွေလည်း ရောင်းအားကျဆင်းမှု၊ ပစ္စည်းရင်းဈေးမြင့်တက်မှုနဲ့ နေရာရွှေ့ပြောင်းရောင်းချရမှုတွေကို ရင်ဆိုင်နေရပါတယ်။ အလုပ်ရှိနေသူတွေတောင် ဝင်ငွေက မိသားစုစားဝတ်နေရေးကို လုံလောက်အောင် မထောက်ပံ့နိုင်တော့တဲ့ အခြေအနေဖြစ်ပါတယ်။

ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေတဲ့ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခတွေနဲ့ အရပ်သားသေဆုံးမှုတွေက အိမ်ထောင်စုတွေရဲ့ ဝင်ငွေရရှိနိုင်စွမ်းကို ပိုမိုအားနည်းစေပါတယ်။ မိသားစုဝင်တဦး သေဆုံးတာ၊ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရတာ၊ ဖမ်းဆီးခံရတာ ဒါမှမဟုတ် နေရပ်စွန့်ခွာရတာဟာ ကျန်မိသားစုဝင်တွေရဲ့ စားဝတ်နေရေးနဲ့ အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းကို ချက်ချင်းထိခိုက်စေပါတယ်။

စစ်မှုထမ်းစုဆောင်းမှုကလည်း လူငယ်တွေနဲ့ အလုပ်လုပ်နိုင်တဲ့အရွယ် အမျိုးသားတွေကို အလုပ်အကိုင်နဲ့ မိသားစုကနေ ထွက်ပြေးရှောင်တိမ်းစေပါတယ်။ တချို့သူတွေက ပြည်ပကို ထွက်ခွာကြပြီး တချို့က နယ်စပ်ဒေသတွေ ဒါမှမဟုတ် လုံခြုံမယ်ထင်တဲ့ နေရာတွေကို ရွှေ့ပြောင်းကြပါတယ်။ ဒီအခြေအနေကြောင့် မိသားစုအတွင်း ဝင်ငွေရှာဖွေသူ အရေအတွက် လျော့နည်းသွားပြီး အမျိုးသမီးဦးဆောင်တဲ့ အိမ်ထောင်စုတွေ ပိုများလာပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ အမျိုးသမီးဦးဆောင်တဲ့ အိမ်ထောင်စုတွေအတွက် သီးခြားထောက်ပံ့ပေးတဲ့ လူမှုကာကွယ်ရေးနဲ့ အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းအစီအစဉ်တွေ မလုံလောက်ပါဘူး။ အမျိုးသမီးတွေဟာ ကလေးနဲ့ သက်ကြီးရွယ်အိုတွေကို စောင့်ရှောက်ရင်း ဝင်ငွေရှာဖွေရတာကြောင့် အလုပ်အကိုင်ရွေးချယ်ခွင့် ပိုနည်းပါတယ်။ လုပ်ခနည်းတဲ့အလုပ်၊ အချိန်မသေချာတဲ့အလုပ်နဲ့ တရားဝင်ကာကွယ်မှုမရှိတဲ့ အလုပ်တွေကို လက်ခံလုပ်ကိုင်ရလေ့ရှိပါတယ်။

ကျေးလက်ဒေသက တောင်သူတွေအတွက်လည်း အခြေအနေက မလွယ်ကူပါဘူး။ ဓာတ်မြေသြဇာ၊ မျိုးစေ့၊ စက်သုံးဆီနဲ့ စက်ကိရိယာအသုံးပြုခတွေ မြင့်တက်လာပေမယ့် စိုက်ပျိုးထွက်ကုန်ရောင်းဈေးက တည်ငြိမ်မှုမရှိပါဘူး။ ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းတွေ ပြတ်တောက်တာနဲ့ လုံခြုံရေးမရှိတာကြောင့် သီးနှံတွေကို ဈေးကွက်ဆီ အချိန်မီပို့နိုင်တာတွေလည်း ရှိလာပါတယ်။

ကျပ်ငွေတန်ဖိုး ကျဆင်းလာတာက ပြည်ပက တင်သွင်းရတဲ့ စိုက်ပျိုးရေးပစ္စည်းတွေရဲ့ ဈေးနှုန်းကို ပိုမိုမြင့်တက်စေပါတယ်။ ဒါကြောင့် တောင်သူတွေဟာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုကို လျှော့ချပြီး စိုက်ဧကလျှော့တာ၊ အရည်အသွေးနိမ့်တဲ့ မျိုးစေ့နဲ့ ဓာတ်မြေသြဇာသုံးတာ ဒါမှမဟုတ် လယ်ယာလုပ်ငန်းကို လုံးဝရပ်နားတာတွေ ရှိလာပါတယ်။ ဒီအခြေအနေက တောင်သူတွေရဲ့ ဝင်ငွေကိုသာမက နိုင်ငံရဲ့ စားနပ်ရိက္ခာဖူလုံမှုကိုပါ ထိခိုက်စေနိုင်ပါတယ်။

မြန်မာပြည်သူတွေ ကြုံတွေ့နေရတာဟာ စီးပွားရေးနဲ့ နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းတင် မဟုတ်ပါဘူး။ COVID-19 ကပ်ရောဂါ၊ ဆိုင်ကလုန်းတွေ၊ ငလျင်တွေ၊ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုနဲ့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ပျက်စီးမှုတွေကလည်း အကျပ်အတည်းတခုပေါ် တခု ထပ်ဆင့်လာစေပါတယ်။ နေအိမ်၊ လယ်ယာမြေ၊ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းနဲ့ အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းတွေ ဆုံးရှုံးရတာကြောင့် မိသားစုတွေရဲ့ ပြန်လည်ထူထောင်နိုင်စွမ်းဟာ ပိုမိုအားနည်းလာပါတယ်။

ဒီလိုဖိအားတွေကြားမှာ မြန်မာအိမ်ထောင်စုတွေဟာ အသက်ရှင်ရပ်တည်ဖို့ နည်းလမ်းမျိုးစုံကို အသုံးပြုလာကြပါတယ်။ အလုပ်နှစ်ခု၊ သုံးခု တပြိုင်နက်လုပ်တာ၊ အလွတ်တန်းနဲ့ တရားဝင်မှတ်ပုံတင်ထားတာမရှိတဲ့ အလုပ်တွေ လုပ်တာ၊ ပြည်ပကို အလုပ်ထွက်လုပ်တာ၊ ပိုင်ဆိုင်မှုရောင်းချတာ၊ အကြွေးယူတာနဲ့ စားသောက်မှု၊ ကျန်းမာရေး၊ ပညာရေးအသုံးစရိတ်တွေ လျှော့ချတာတွေက အများဆုံးတွေ့ရတဲ့ ဖြေရှင်းနည်းတွေဖြစ်ပါတယ်။

အလုပ်အများကြီး တပြိုင်နက်လုပ်တာဟာ အချိန်တိုအတွင်း ဝင်ငွေအနည်းငယ် တိုးစေနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ မနက်အစောကနေ ညနက်အထိ အလုပ်လုပ်ရတာကြောင့် ကိုယ်ခန္ဓာပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှု၊ အိပ်ရေးပျက်မှု၊ စိတ်ဖိစီးမှုနဲ့ နာတာရှည်ကျန်းမာရေးပြဿနာတွေ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ မိသားစုဝင်တွေအချင်းချင်း အတူရှိချိန်နည်းပါးလာပြီး ကလေးတွေကို စောင့်ရှောက်ပေးနိုင်မှုလည်း လျော့နည်းလာပါတယ်။

အလွတ်တန်းအလုပ်နဲ့ တရားဝင်မဟုတ်တဲ့ စီးပွားရေးကဏ္ဍတွေကလည်း ဝင်ငွေရှာဖွေနိုင်တဲ့ လမ်းကြောင်းတခု ဖြစ်လာပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီအလုပ်တွေမှာ အလုပ်ခန့်စာချုပ်၊ ခွင့်ရက်၊ အလုပ်သမားအာမခံ၊ ကျန်းမာရေးအကျိုးခံစားခွင့်နဲ့ တရားရေးကာကွယ်မှုတွေ မရှိသလောက်ဖြစ်ပါတယ်။ အလုပ်ရှင်က လုပ်ခမပေးတာ၊ အလုပ်ကနေ အချိန်မရွေးထုတ်ပယ်တာနဲ့ အနိုင်ကျင့်စော်ကားတာတွေ ကြုံတွေ့ရရင်တောင် တိုင်ကြားဖြေရှင်းဖို့ ခက်ခဲပါတယ်။

အထူးသဖြင့် အမျိုးသမီးတွေဟာ အိမ်အကူအလုပ်၊ စားသောက်ဆိုင်အလုပ်၊ လမ်းဘေးဈေးရောင်းတာနဲ့ အိမ်တွင်းထုတ်လုပ်ရေးလို မမြင်သာတဲ့ အလုပ်အကိုင်တွေမှာ ပါဝင်လုပ်ကိုင်နေရပါတယ်။ အဲဒီအလုပ်တွေမှာ လုပ်ခနည်းတာ၊ အလုပ်ချိန်ရှည်တာ၊ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာနှောင့်ယှက်မှုနဲ့ အနိုင်ကျင့်ခံရမှုအန္တရာယ်တွေ ရှိပေမယ့် ကာကွယ်ပေးမယ့် စနစ်က အလွန်အားနည်းပါတယ်။

စီးပွားရေးဖိအား ပိုမိုပြင်းထန်လာတာနဲ့အမျှ တချို့သူတွေဟာ အန္တရာယ်များတဲ့ ဒါမှမဟုတ် တရားမဝင်လုပ်ငန်းတွေထဲ ဝင်ရောက်လာကြပါတယ်။ အွန်လိုင်းလိမ်လည်ရေးလုပ်ငန်းတွေ၊ နယ်စပ်ဒေသက scam compound တွေ၊ တရားမဝင်လောင်းကစားလုပ်ငန်းတွေ၊ လိင်လုပ်ငန်းနဲ့ ခိုးမှု၊ လုယက်မှုလို အသေးစားရာဇဝတ်မှုတွေဟာ ဝင်ငွေအမြန်ရနိုင်မယ့် လမ်းကြောင်းတွေအဖြစ် ပေါ်လာပါတယ်။

ဒီလုပ်ငန်းတွေက အချိန်တိုအတွင်း ငွေကြေးရရှိစေနိုင်ပေမယ့် အန္တရာယ်က အလွန်ကြီးမားပါတယ်။ အလုပ်အကိုင်အတုနဲ့ လိမ်လည်ခေါ်ယူခံရတာ၊ လူကုန်ကူးခံရတာ၊ အတင်းအဓမ္မအလုပ်ခိုင်းခံရတာ၊ ရိုက်နှက်ညှဉ်းပန်းခံရတာနဲ့ ငွေကြေးလွတ်မြောက်ခ တောင်းခံခံရတာတွေ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ တချို့အခြေအနေတွေမှာ အသက်ဆုံးရှုံးရတဲ့အထိ ဖြစ်ပွားနိုင်ပါတယ်။

လိင်လုပ်ငန်းနဲ့ တရားမဝင်လောင်းကစားလုပ်ငန်းတွေထဲ ဝင်ရောက်သူတွေဟာ ကျန်းမာရေးအန္တရာယ်၊ အကြွေးပြဿနာ၊ အနိုင်ကျင့်ခံရမှုနဲ့ ရာဇဝတ်မှုကွန်ရက်တွေရဲ့ ထိန်းချုပ်မှုအောက် ရောက်သွားနိုင်ပါတယ်။ စီးပွားရေးအကျပ်အတည်းက လူတွေကို အန္တရာယ်ရှိတဲ့ ရွေးချယ်မှုတွေလုပ်စေတာဖြစ်ပေမယ့် အဲဒီရွေးချယ်မှုရဲ့ အကျိုးဆက်ကိုတော့ လူတဦးချင်းနဲ့ မိသားစုတွေက ကိုယ်တိုင်ခံစားနေရပါတယ်။

ပြည်ပကို ရွှေ့ပြောင်းအလုပ်လုပ်တာကလည်း မြန်မာအိမ်ထောင်စုအများအပြားအတွက် အဓိကအသက်ကယ်လမ်းကြောင်း ဖြစ်လာပါတယ်။ ပြည်ပက ပို့လာတဲ့ ငွေက မိသားစုရဲ့ စားဝတ်နေရေး၊ အကြွေးပေးဆပ်မှု၊ ကလေးပညာရေးနဲ့ ကျန်းမာရေးကုန်ကျစရိတ်တွေအတွက် အရေးကြီးတဲ့ ဝင်ငွေတခုဖြစ်ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ရွှေ့ပြောင်းအလုပ်သမားတွေရဲ့ ဘဝကလည်း လုံခြုံမှုမရှိပါဘူး။ တရားဝင်စာရွက်စာတမ်းမရှိတာ၊ လုံခြုံမှုမရှိတဲ့ ပွဲစားလမ်းကြောင်းတွေကို အသုံးပြုရတာနဲ့ အလုပ်ရှင်အပေါ် အလွန်အမင်း မှီခိုနေရတာကြောင့် အလုပ်သမားအခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုတွေ အလွယ်တကူ ဖြစ်ပွားနိုင်ပါတယ်။

လုပ်ခလစာမရတာ၊ သဘောတူထားတာထက် လစာနည်းတာ၊ အလုပ်ချိန်ရှည်တာ၊ ပတ်စပို့နဲ့ အထောက်အထားစာရွက်စာတမ်းတွေ သိမ်းဆည်းခံရတာ၊ ဖမ်းဆီးခံရတာနဲ့ ပြန်ပို့ခံရတာတွေဟာ ရွှေ့ပြောင်းအလုပ်သမားတွေ ကြုံတွေ့နေရတဲ့ အန္တရာယ်တွေဖြစ်ပါတယ်။ လူကုန်ကူးခံရမှုနဲ့ အတင်းအဓမ္မအလုပ်ခိုင်းခံရမှုတွေကလည်း ဆက်ရှိနေပါတယ်။

တရားဝင်စာရွက်စာတမ်းမရှိတဲ့ အလုပ်သမားတွေအတွက် ကျန်းမာရေးဝန်ဆောင်မှု၊ သားသမီးပညာရေးနဲ့ လူမှုဖူလုံရေးအခွင့်အရေးတွေ ရရှိဖို့ ပိုမိုခက်ခဲပါတယ်။ ပြည်ပကရရှိတဲ့ ငွေကို မြန်မာနိုင်ငံထဲ လွှဲပို့ရာမှာလည်း တရားဝင်နဲ့ ပြင်ပငွေလဲနှုန်း ကွာခြားမှုတွေကြောင့် အလုပ်သမားတွေနဲ့ မိသားစုတွေ နစ်နာနိုင်ပါတယ်။

ပြည်တွင်းမှာ ကျန်ရှိနေတဲ့ အိမ်ထောင်စုတွေကတော့ ပိုင်ဆိုင်မှုရောင်းချတာနဲ့ အကြွေးယူတာကို အဓိကအားထားလာကြပါတယ်။ ရွှေထည်၊ မော်တော်ဆိုင်ကယ်၊ မြေကွက်၊ အိမ်သုံးပစ္စည်းနဲ့ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းသုံးပစ္စည်းတွေကို ရောင်းချပြီး နေ့စဉ်စားဝတ်နေရေး ဖြေရှင်းနေရပါတယ်။ အရင်က စုဆောင်းထားတဲ့ ငွေတွေလည်း ကုန်ဆုံးသွားတာကြောင့် ဆွေမျိုးမိတ်ဆွေတွေဆီက ငွေချေးတာ ဒါမှမဟုတ် အတိုးကြီးချေးငွေယူတာတွေ ပိုများလာပါတယ်။

ဒီနည်းလမ်းတွေက ခဏတာအတွက် အကူအညီဖြစ်နိုင်ပေမယ့် ရေရှည်မှာ မိသားစုကို ပိုမိုအားနည်းစေပါတယ်။ ဝင်ငွေရှာဖွေရာမှာ အသုံးပြုရတဲ့ မော်တော်ဆိုင်ကယ်၊ စက်ကိရိယာ ဒါမှမဟုတ် လယ်ယာမြေကို ရောင်းလိုက်ရတာဟာ အနာဂတ်ဝင်ငွေရနိုင်မယ့် အခွင့်အလမ်းကိုပါ ဆုံးရှုံးစေပါတယ်။ အတိုးကြီးအကြွေးတွေကလည်း မိသားစုကို အကြွေးပေးဖို့ နောက်ထပ်အကြွေးယူရတဲ့ သံသရာထဲ ဆွဲသွင်းသွားပါတယ်။

အစားအသောက်အသုံးစရိတ် လျှော့ချတာကလည်း အိမ်ထောင်စုတွေ အများဆုံးအသုံးပြုလာတဲ့ နည်းလမ်းတခုဖြစ်ပါတယ်။ တနေ့သုံးနပ်စားရာက နှစ်နပ်ပဲစားတာ၊ အသားနဲ့ အာဟာရပြည့်ဝတဲ့ အစားအစာတွေ လျှော့စားတာ၊ ဈေးသက်သာတဲ့ ဆန်နဲ့ အစားအစာတွေကို ပြောင်းစားတာနဲ့ လူကြီးတွေက ကလေးတွေအတွက် မစားဘဲ ချန်ထားတာတွေ ဖြစ်လာပါတယ်။

ဒီလိုစားသောက်မှုလျှော့ချတာက ကလေးတွေ၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင်အမျိုးသမီးတွေ၊ နို့တိုက်မိခင်တွေနဲ့ သက်ကြီးရွယ်အိုတွေအတွက် အထူးစိုးရိမ်စရာဖြစ်ပါတယ်။ အာဟာရချို့တဲ့မှုက ကလေးတွေရဲ့ ကိုယ်ခန္ဓာဖွံ့ဖြိုးမှု၊ ဦးနှောက်ဖွံ့ဖြိုးမှုနဲ့ သင်ယူနိုင်စွမ်းကို ထိခိုက်စေနိုင်ပါတယ်။ ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်တွေအတွက်လည်း မိခင်နဲ့ ကလေးနှစ်ဦးလုံးရဲ့ ကျန်းမာရေးအန္တရာယ် မြင့်တက်လာနိုင်ပါတယ်။

ကျန်းမာရေးအသုံးစရိတ် လျှော့ချတာကြောင့် နာမကျန်းဖြစ်ရင် ဆေးရုံ၊ ဆေးခန်းမသွားဘဲ အိမ်မှာပဲ နေကြတာ၊ ဆေးအပြည့်မဝယ်နိုင်တာ၊ ရောဂါပြင်းထန်မှသာ ကုသတာတွေ ဖြစ်လာပါတယ်။ အစပိုင်းမှာ ကုသလို့ရနိုင်တဲ့ ရောဂါတွေတောင် နောက်ကျမှ ကုသရတာကြောင့် ပိုမိုပြင်းထန်လာနိုင်ပါတယ်။

ပညာရေးအသုံးစရိတ် လျှော့ချရတာကြောင့် ကလေးတွေ ကျောင်းထွက်တာ၊ ကျူရှင်မတက်နိုင်တာ၊ စာအုပ်နဲ့ သင်ထောက်ကူပစ္စည်းမဝယ်နိုင်တာနဲ့ မိသားစုဝင်ငွေကို ကူညီဖို့ အလုပ်ဝင်ရတာတွေ ရှိလာပါတယ်။ ဒီအခြေအနေဟာ လက်ရှိမိသားစုတခုရဲ့ အခက်အခဲတင် မဟုတ်ဘဲ နိုင်ငံရဲ့ အနာဂတ်လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ်ကိုပါ ထိခိုက်စေမယ့် ပြဿနာဖြစ်ပါတယ်။

ဒီအကျပ်အတည်းကို ဖြေရှင်းရာမှာ အရေးပေါ်အစားအသောက်နဲ့ ငွေကြေးအကူအညီပေးတာတင် မလုံလောက်ပါဘူး။ လူတွေ ရေရှည်ဝင်ငွေရရှိနိုင်ဖို့ ကျွမ်းကျင်မှုသင်တန်းတွေ၊ အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းပံ့ပိုးမှုအစီအစဉ်တွေနဲ့ အလုပ်အကိုင်ဖန်တီးပေးမှုတွေ လိုအပ်ပါတယ်။

အသေးစားစီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေနဲ့ တရားဝင်မှတ်ပုံတင်ထားတာမရှိတဲ့ လုပ်ငန်းတွေကို micro-grant၊ အတိုးနည်းချေးငွေနဲ့ စီးပွားရေးအကြံပေးဝန်ဆောင်မှုတွေ ပံ့ပိုးသင့်ပါတယ်။ တရားဝင်မှတ်ပုံတင်ရာမှာ ကုန်ကျစရိတ်နည်းပြီး လုပ်ငန်းစဉ်လွယ်ကူစေဖို့ လိုအပ်သလို မှတ်ပုံတင်ပြီးရင် အခွန်၊ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းနဲ့ တရားရေးကာကွယ်မှုဆိုင်ရာ အကျိုးကျေးဇူးတွေ ရရှိစေဖို့လည်း လိုအပ်ပါတယ်။

အခြေခံအဆောက်အအုံကောင်းမွန်မှုကလည်း လူမှုစီးပွားဘဝ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးအတွက် အရေးကြီးပါတယ်။ သန့်ရှင်းတဲ့ရေ၊ နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်၊ မိလ္လာစနစ်၊ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးနဲ့ သိုလှောင်ရေးစနစ်တွေ တိုးတက်လာရင် ကျေးလက်နဲ့ မြို့ပြအသေးစားလုပ်ငန်းတွေရဲ့ ကုန်ကျစရိတ် လျော့နည်းလာနိုင်ပါတယ်။

ဒေသတွင်းကုန်စည်ကွင်းဆက်တွေ ခိုင်မာလာစေဖို့ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ သိုလှောင်ရေးနဲ့ ထုတ်လုပ်မှုကဏ္ဍတွေမှာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ မြဝတီ–ဘားအံလမ်းလို အရေးကြီးကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းတွေ ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်နိုင်တာက ကုန်စည်စီးဆင်းမှုနဲ့ ပြည်တွင်းဈေးကွက်တည်ငြိမ်မှုအတွက် အရေးကြီးပါတယ်။

တောင်သူတွေအတွက် ဓာတ်မြေသြဇာ၊ မျိုးစေ့၊ စက်ကိရိယာနဲ့ ရေပေးဝေရေးစနစ်တွေ ပံ့ပိုးပေးဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကို ခံနိုင်ရည်ရှိတဲ့ စိုက်ပျိုးနည်းတွေ၊ သီးနှံအမျိုးအစားစုံလင်အောင် စိုက်ပျိုးတာနဲ့ စိုက်ပျိုးရေးအာမခံစနစ်တွေကိုလည်း အကောင်အထည်ဖော်သင့်ပါတယ်။

အလုပ်သမားရွှေ့ပြောင်းမှုကို ပိုမိုလုံခြုံစေဖို့ တရားဝင်နဲ့ ပွင့်လင်းမြင်သာတဲ့ အလုပ်ခေါ်ယူရေးစနစ်တွေ လိုအပ်ပါတယ်။ အလုပ်သမားတွေကို စာချုပ်ဖတ်ရှုနားလည်နိုင်အောင် ပညာပေးတာ၊ အလုပ်သမားအခွင့်အရေးနဲ့ တိုင်ကြားနိုင်တဲ့ လမ်းကြောင်းတွေကို အသိပေးတာနဲ့ လူကုန်ကူးမှုအန္တရာယ်ကို ကြိုတင်သိရှိနိုင်အောင် လေ့ကျင့်ပေးတာတွေ လုပ်ဆောင်ရမှာဖြစ်ပါတယ်။

ပြည်ပရောက်အလုပ်သမားတွေရဲ့ ငွေကို မိသားစုဆီ မြန်ဆန်လုံခြုံစွာ လွှဲပို့နိုင်တဲ့စနစ်တွေ ဖန်တီးဖို့လည်း လိုအပ်ပါတယ်။ တရားဝင်ငွေလဲနှုန်းနဲ့ ပြင်ပဈေးကွက်နှုန်းကြား အလွန်အမင်းကွာဟမှု ဖြစ်စေတဲ့ ငွေလဲနှုန်းအမျိုးမျိုးထားတဲ့ မူဝါဒတွေကို ဖျက်သိမ်းပြီး ပွင့်လင်းမြင်သာတဲ့ ငွေကြေးစနစ်တခု တည်ဆောက်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။

မြန်မာ့စီးပွားရေးဟာ လက်ရှိအချိန်မှာ လူတွေရဲ့ ဘဝတိုးတက်ဖို့ အခွင့်အလမ်းဖန်တီးပေးတဲ့ စီးပွားရေးတခု မဟုတ်တော့ပါဘူး။ အလုပ်တခုနဲ့ မလုံလောက်လို့ အလုပ်များစွာလုပ်ရတာ၊ တရားဝင်ကာကွယ်မှုမရှိတဲ့ အလုပ်တွေပေါ် မှီခိုရတာ၊ ပိုင်ဆိုင်မှုရောင်းချရတာ၊ အကြွေးယူရတာနဲ့ စားဝတ်နေရေးအသုံးစရိတ် လျှော့ချရတာတွေက သာမန်လူနေမှုဘဝရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတွေ ဖြစ်လာပါတယ်။

လူတွေဟာ အသက်ရှင်နေကြပေမယ့် ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ လုံခြုံရေးနဲ့ အနာဂတ်မျှော်လင့်ချက်တွေပါဝင်တဲ့ လူနေမှုဘဝတခုကို မရှင်သန်နိုင်တော့ပါဘူး။ နေ့စဉ်စားဝတ်နေရေးအတွက်သာ ရုန်းကန်နေရတဲ့ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတခုဟာ ရေရှည်မှာ ကျန်းမာတဲ့ စီးပွားရေးနဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းတခုကို တည်ဆောက်နိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။

ဒါကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ရေရှည်ပြန်လည်ထူထောင်ရေးဟာ စီးပွားရေးတိုးတက်မှုတခုတည်းနဲ့ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။ လူမှုကာကွယ်ရေးစနစ်၊ အလုပ်အကိုင်နဲ့ အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းအခွင့်အလမ်း၊ ဈေးနှုန်းနဲ့ ငွေကြေးတည်ငြိမ်မှု၊ တောင်သူနဲ့ အလုပ်သမားတွေအတွက် အကာအကွယ်၊ လုံခြုံတဲ့ ပြည်ပရွှေ့ပြောင်းအလုပ်လုပ်ခွင့်နဲ့ အခြေခံဝန်ဆောင်မှုတွေ တပြိုင်နက်တည်း လိုအပ်ပါတယ်။

အဲဒီအရာတွေအားလုံးရဲ့ အခြေခံမှာတော့ ငြိမ်းချမ်းရေး၊ တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးနဲ့ ပြည်သူကိုတာဝန်ခံတဲ့ ကောင်းမွန်တဲ့အုပ်ချုပ်ရေး ရှိရမှာဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအခြေခံအချက်တွေ မရှိသရွေ့ မြန်မာအိမ်ထောင်စုတွေဟာ အသက်ရှင်ဖို့အတွက်သာ ရုန်းကန်နေရပြီး တကယ်တမ်း လူနေမှုဘဝတခုကို ပြန်လည်တည်ဆောက်နိုင်ဦးမှာ မဟုတ်ပါဘူး။