၁၆ ဇွန် ၂၀၂၆ | New Day Myanmar

မြန်မာနိုင်ငံက မီးဖိုစီမံကိန်းနဲ့ ဆက်စပ်နေပြီး ပါရီသဘောတူညီချက်အောက်မှာ ပထမဆုံး ထုတ်ပေးခဲ့တဲ့ ကာဗွန်ခရက်ဒစ်တွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အဲဒီစီမံကိန်းအပေါ် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝေဖန်မှုတွေ ထွက်ပေါ်နေပါတယ်။

ကာဗွန်ခရက်ဒစ်ဆိုတာ ကမ္ဘာ့အပူချိန်မြင့်တက်စေတဲ့ ဓာတ်ငွေ့ထုတ်လွှတ်မှုကို လျှော့ချနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ အကြောင်းပြချက်နဲ့ ထုတ်ပေးတဲ့ လက်မှတ်တစ်မျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ ကုမ္ပဏီတွေ၊ နိုင်ငံတွေက သူတို့ထုတ်လွှတ်တဲ့ ကာဗွန်ကို ပြန်လျှော့ချပြနိုင်ဖို့ ဒီလို credit တွေကို ဝယ်ယူအသုံးပြုကြပါတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံက မီးဖိုစီမံကိန်းကတော့ ထင်းသုံးတာ သက်သာတဲ့ မီးဖိုတွေ ဖြန့်ဝေခဲ့တာကြောင့် ထင်းသုံးစွဲမှု လျော့သွားတယ်၊ သစ်တောအပေါ် ဖိအားလျော့သွားတယ်၊ ကာဗွန်ထုတ်လွှတ်မှု လျော့သွားတယ်ဆိုပြီး carbon credit ထုတ်ယူခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

UNFCCC က ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၆ ရက်မှာ ဒီစီမံကိန်းကို ပါရီသဘောတူညီချက် Article 6.4 အောက် ပထမဆုံး carbon credit ထုတ်ပေးတဲ့ စီမံကိန်းအဖြစ် အတည်ပြုခဲ့ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ဒီ စီမံကိန်းမှာ စစ်အုပ်စုထိန်းချုပ်ထားတဲ့ အစိုးရဌာန ပါဝင်နေသလား၊ မြေပြင်မှာ တကယ်စစ်ဆေးနိုင်ခဲ့သလား၊ ကာဗွန်လျှော့ချမှုကို တကယ်ထက် ပိုတွက်ထားသလား ဆိုတဲ့ အချက်တွေကို မေးခွန်းတွေထုတ်နေကြပါတယ်။

ဇွန်လ ၁၁ ရက်မှာ Myanmar Policy Institute၊ Global Forest Coalition နဲ့ Plan 1.5 အပါအဝင် အဖွဲ့တွေက ဒီကိစ္စနဲ့ပတ်သက်တဲ့ အစီရင်ခံစာတစ်စောင် ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီအစီရင်ခံစာအရ မီးဖိုစီမံကိန်းဟာ တောင်ကိုရီးယားအခြေစိုက် Climate Change Center နဲ့ မြန်မာနိုင်ငံ သယံဇာတနဲ့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန MONREC တို့ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

MONREC ဟာ ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုနောက်ပိုင်း စစ်အုပ်စုထိန်းချုပ်မှုအောက် ရောက်နေတဲ့ ဝန်ကြီးဌာန ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီစီမံကိန်းကနေ ထွက်လာတဲ့ carbon credit တွေဟာ စစ်အုပ်စုနဲ့ ဆက်နွယ်မှု ရှိနိုင်သလားဆိုတဲ့ မေးခွန်းတွေ ထွက်လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။

အစီရင်ခံစာမှာ မီးဖိုစီမံကိန်းကာလအများစုဟာ စစ်ကိုင်းတိုင်းအပါအဝင် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းမှာ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခ ပြင်းထန်နေတဲ့ကာလနဲ့ တိုက်ဆိုင်နေတယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။

စစ်ကိုင်းတိုင်းဟာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေ၊ လက်နက်ကြီးပစ်ခတ်မှုတွေ၊ နေရပ်စွန့်ခွာထွက်ပြေးရမှုတွေ အများအပြား ဖြစ်ပွားနေတဲ့ ဒေသတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီလို လုံခြုံရေးအခြေအနေကြောင့် စီမံကိန်းကို စစ်ဆေးတဲ့ စစ်ဆေးသူတွေဟာ မြေပြင်ကို ကိုယ်တိုင်သွားရောက် စစ်ဆေးနိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိဘဲ အဝေးကနေ မေးမြန်းစစ်ဆေးမှုတွေပေါ်မှာသာ အခြေခံခဲ့ရတယ်လို့ အစီရင်ခံစာက ဆိုပါတယ်။

ဒါကြောင့် မီးဖိုတွေ တကယ်ဘယ်လောက်အသုံးပြုနေသလဲ၊ ထင်းသုံးစွဲမှု တကယ်ဘယ်လောက်လျော့သလဲ၊ ကာဗွန်ထုတ်လွှတ်မှု တကယ်ဘယ်လောက်လျော့သလဲဆိုတာကို ယုံကြည်စိတ်ချရအောင် စစ်ဆေးနိုင်ခဲ့သလားဆိုတဲ့ မေးခွန်းတွေ ထွက်ပေါ်နေပါတယ်။

Carbon Market Watch ရဲ့ သုံးသပ်ချက်အရ ဒီစီမံကိန်းဟာ Article 6.4 အောက်မှာ ပြန်လည်တွက်ချက်ပြီးနောက်တောင် carbon credit ကို တကယ်ထက် ၇ ဆအထိ ပိုတွက်ထားနိုင်တယ်လို့ ဆိုထားပါတယ်။

အစီရင်ခံစာရေးသားသူတွေက UN အနေနဲ့ မြန်မာမီးဖိုစီမံကိန်းနဲ့ ဆက်စပ်တဲ့ carbon credit တွေကို ထပ်မံထုတ်ပေးတာ၊ လွှဲပြောင်းတာ၊ အသုံးပြုတာတွေကို ယာယီဆိုင်းငံ့ထားသင့်တယ်လို့ တောင်းဆိုထားပါတယ်။

ဒါ့အပြင် ဒီစီမံကိန်းမှာ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုအန္တရာယ် ရှိ၊ မရှိ၊ ဒေသခံပြည်သူတွေကို တာဝန်ခံမှု ရှိ၊ မရှိ၊ ကာဗွန်လျှော့ချမှုကို မှန်မှန်ကန်ကန်တွက်ထားသလားဆိုတာကို လွတ်လပ်တဲ့ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှု လုပ်သင့်တယ်လို့လည်း တောင်းဆိုထားပါတယ်။

Myanmar Policy Institute ဒါရိုက်တာ Zaw Tuseng က စစ်ကိုင်းတိုင်းလို ပဋိပက္ခပြင်းထန်နေတဲ့ ဒေသမှာ carbon credit ထုတ်ပေးဖို့ အသုံးပြုတဲ့ အချက်အလက်တွေဟာ စစ်ဆေးအတည်ပြုဖို့ ခက်ခဲပြီး လိမ်လည်ထားနိုင်ခြေ မြင့်တယ်လို့ ပြောပါတယ်။

ဒီစီမံကိန်းက ထွက်လာတဲ့ carbon credit တချို့ဟာ တောင်ကိုရီးယားရဲ့ ကာဗွန်ဈေးကွက်မှာ အသုံးပြုနိုင်တဲ့ credit တွေ ဖြစ်နိုင်တယ်လို့ အစီရင်ခံစာမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

ဒါဟာ မြန်မာနိုင်ငံထဲက စစ်ပွဲဒဏ်ခံနေရတဲ့ ဒေသတွေမှာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ “ကာဗွန်လျှော့ချမှု” ကို နိုင်ငံတကာကုမ္ပဏီတွေက သူတို့ရဲ့ ကာဗွန်တာဝန်ကျေပွန်မှုအဖြစ် ဝယ်ယူအသုံးပြုနိုင်တဲ့ အခြေအနေ ဖြစ်လာနေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။