၁၅ ဇွန် ၂၀၂၆ | New Day Myanmar

မြန်မာနိုင်ငံ မိုးကုတ်ဒေသကနေ တွေ့ရှိခဲ့တဲ့ လိမ္မော်နီရောင် သေးငယ်တဲ့ ကျောက်သလင်းတလုံးဟာ ကမ္ဘာမြေပေါ်က သဘာဝအရာအားလုံးကို လူသားတွေ အပြည့်အဝ မသိသေးဘူးဆိုတာကို ပြသနေတဲ့ ထူးခြားတဲ့ သက်သေတခု ဖြစ်နေပါတယ်။

အဲဒီတွင်းထွက်ဓာတ်ကို Kyawthuite၊ မြန်မာလို ကျော်သူအိုက် လို့ ခေါ်ပြီး သိပ္ပံပညာရှင်တွေ အတည်ပြုထားတဲ့ သဘာဝနမူနာအရ လက်ရှိအချိန်ထိ ကျောက်သလင်းတလုံးတည်းသာ တွေ့ရှိထားတဲ့ တွင်းထွက်ဓာတ်အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခံထားရပါတယ်။

အဲဒီတခုတည်းသော နမူနာကို ကျောက်မျက်အဖြစ် ဖြတ်တောက်ပြုလုပ်ထားပြီး အလေးချိန် ၁ ဒသမ ၆၁ ကာရက်သာ ရှိပါတယ်။ အောင်စနဲ့တွက်ရင် ၀ ဒသမ ၀၁၁ အောင်စဝန်းကျင်သာ ရှိတာကြောင့် မျက်စိနဲ့ကြည့်ရင် အလွန်သေးငယ်တဲ့ ကျောက်မျက်တလုံးသာ ဖြစ်ပေမဲ့ သိပ္ပံဆိုင်ရာတန်ဖိုးကတော့ အလွန်ကြီးမားပါတယ်။

Kyawthuite ကို ၂၀၁၀ ခုနှစ်မှာ မြန်မာနိုင်ငံ မိုးကုတ်မြို့နယ်၊ ချောင်းကြီးချိုင့်ဝှမ်း အနီးမှာ ဒေသခံ နီလာရှာဖွေသူတွေက ရေစီးကြောင်းအနည်မြေထဲက ရေတိုက်ခံထားရတဲ့ သလင်း တလုံးအဖြစ် စတင်တွေ့ရှိခဲ့တာလို့ မှတ်တမ်းတွေမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ အဲဒီအချိန်မှာ တွေ့ရှိခဲ့သူတွေက အဲဒီကျောက်ဟာ Kyawthuite ဆိုတဲ့ ကမ္ဘာ့အရှားပါးဆုံး တွင်းထွက်ဓာတ်တခု ဖြစ်လာမယ်ဆိုတာ မသိခဲ့ကြသေးပါဘူး။ သာမန်ကျောက်တမျိုးလိုပဲ ကျောက်မျက်ဈေးကွက်ထဲကို ရောက်သွားခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

နောက်ပိုင်းမှာ မြန်မာသတ္တုဗေဒပညာရှင် ဒေါက်တာ ကျော်သူက အဲဒီကျောက်ကို ဝယ်ယူခဲ့ပြီး သာမန်ကျောက်မျက်တလုံး မဟုတ်ဘဲ ထူးခြားတဲ့ တွင်းထွက်ဓာတ်အသစ်တမျိုး ဖြစ်နိုင်တယ်လို့ သတိထားမိခဲ့ပါတယ်။ Mindat မှတ်တမ်းအရ Kyawthuite ဆိုတဲ့ အမည်ဟာ ဒေါက်တာကျော်သူကို ဂုဏ်ပြုပြီး ပေးထားတဲ့အမည် ဖြစ်ပါတယ်။

ကျော်သူအိုက်ဟာ ပုံမှန်နားလည်ကြတဲ့ ရှားပါးကျောက်မျက်တခုမျိုး မဟုတ်ပါဘူး။ စိန်၊ ပတ္တမြား၊ နီလာ၊ မြ စတဲ့ ကျောက်မျက်တွေဟာ ဈေးကြီးနိုင်သလို အရည်အသွေးမြင့်နမူနာတွေ ရှာရခက်နိုင်ပေမဲ့ ကမ္ဘာတဝန်းရှိ ဒေသအများအပြားမှာ တွေ့ရှိထားတဲ့ ကျောက်မျက်တွေ ဖြစ်ပါတယ်။

ကျော်သူအိုက်ကတော့ အဲဒီထက် ပိုပြီး ရှားပါးတဲ့ အမျိုးအစားထဲမှာ ပါဝင်ပါတယ်။ နိုင်ငံတကာတွင်းထွက်ဓာတ်အသင်းကြီး International Mineralogical Association (IMA) ရဲ့ မှတ်တမ်းမှာ ကျော်သူအိုက်ကို IMA နံပါတ် 2015-078 အဖြစ် ၂၀၁၅ ခုနှစ်မှာ အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံထွက် တရားဝင် တွင်းထွက်ဓာတ်မျိုးစိတ်တခုအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ထားပါတယ်။

တွင်းထွက်ဓာတ်အမည်တခုကို သိပ္ပံအရ အသိအမှတ်ပြုဖို့ဆိုတာ ကျောက်တလုံး လှပနေတာနဲ့ မလုံလောက်ပါဘူး။ အဲဒီနမူနာမှာ သီးခြားဓာတုပေါင်းစပ်မှုနဲ့ သီးခြား crystal structure ရှိကြောင်း သက်သေပြနိုင်ဖို့ လိုပါတယ်။ တနည်းအားဖြင့် အထဲမှာ ပါဝင်တဲ့ ဓာတုပစ္စည်းတွေ သာမက အဲဒီပစ္စည်းတွေ ဘယ်လိုဖွဲ့စည်းထားလဲဆိုတဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံကိုပါ စစ်ဆေးရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကျော်သူအိုက်ရဲ့ ဓာတုဖော်မြူလာက Bi³⁺Sb⁵⁺O₄ ဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် bismuth၊ antimony နဲ့ oxygen တို့နဲ့ ဖွဲ့စည်းထားပါတယ်။ Mindat မှတ်တမ်းအရ ကျော်သူအိုက်ဟာ လက်ရှိ IMA က အသိအမှတ်ပြုထားတဲ့ တခုတည်းသော bismuth-antimony oxide တွင်းထွက်ဓာတ်လည်း ဖြစ်ပါတယ်။

ရိုးရိုးပြောရရင် ကျော်သူအိုက်ဟာ မိုးကုတ်လို ကျောက်မျက်နာမည်ကြီးဒေသက ထွက်လာတဲ့ လိမ္မော်ရောင်ကျောက်တလုံးသာ မဟုတ်ပါဘူး။ အတွင်းပိုင်း ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံက ထူးခြားလွန်းတဲ့အတွက် သိပ္ပံပညာရှင်တွေက အခြားဆင်တူဓာတ်ပေါင်းတွေ ပါဝင်တဲ့ ကျောက်မျက်တွေနဲ့ ခွဲခြားပြီး သီးခြားတွင်းထွက်ဓာတ်မျိုးစိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

အတည်ပြုထားတဲ့ ကျော်သူအိုက်ကျောက်သလင်းဟာ ဖောက်ထွင်းမြင်နိုင်တဲ့ လိမ္မော်နီရောင်ရှိပြီး adamantine luster လို့ခေါ်တဲ့ စိန်လို တောက်ပနိုင်တဲ့ အရောင်တောက်ပမှုလည်း ရှိပါတယ်။ Mohs hardness scale အရ အမာခံနှုန်း ၅ ဒသမ ၅ ရှိပြီး ကြေးပြားထက် မာပေမဲ့ quartz ထက်တော့ ပျော့ပါတယ်။

အရွယ်အစား သေးငယ်ပေမဲ့ ကျော်သူအိုက်ရဲ့ ထူးခြားချက်တခုက သိပ်သည်းဆ မြင့်မားတာပါ။ တိုင်းတာချက်အရ သိပ်သည်းဆ ၈ ဒသမ ၂၅၆ ဂရမ်/စင်တီမီတာ³ ရှိပြီး အင်္ဂလိပ်စနစ်နဲ့တွက်ရင် တစ်ကုဗလက်မကို ၀ ဒသမ ၃၀ ပေါင်ဝန်းကျင် ရှိပါတယ်။

လက်တွေ့အနေနဲ့ ကြီးမားတဲ့ ကျော်သူအိုက်တုံးတခုသာ ရှိခဲ့မယ်ဆိုရင် လက်ထဲမှာ မထင်မှတ်ထားလောက်အောင် လေးနေမယ့် တွင်းထွက်ဓာတ်မျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ လက်ရှိအချိန်ထိ ကြီးမားတဲ့ သဘာဝနမူနာတခုမှ အတည်ပြုတွေ့ရှိထားခြင်း မရှိသေးပါဘူး။

ကျော်သူအိုက်ကို တွေ့ရှိခဲ့တဲ့ alluvium ဆိုတာ ရေစီးကြောင်းနဲ့ ရွေ့ပြောင်းတင်လာတဲ့ ကျောက်စရစ်၊ သဲ၊ ရွှံ့နွံ စတဲ့ အနည်အနှစ်တွေကို ဆိုလိုပါတယ်။ အဲဒီလို ရေတိုက်ခံထားရတဲ့ အနည်မြေထဲကနေ တွေ့ရှိရတဲ့အတွက် ကျောက်မျက် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့တဲ့ မူလနေရာဟာ တွေ့ရှိရာနေရာနဲ့ တူချင်မှ တူနိုင်ပါတယ်။

Mineralogical Magazine မှာ ထုတ်ဝေခဲ့တဲ့ သုတေသနစာတမ်းအရ ကျော်သူအိုက်ရဲ့ ဓာတုပေါင်းစပ်မှုဟာ pegmatite လို့ခေါ်တဲ့ crystal grains ကြီးမားတဲ့ ကျောက်အမျိုးအစားထဲမှာ ဖွဲ့စည်းခဲ့နိုင်ကြောင်း ညွှန်ပြနေပါတယ်။ Pegmatite ကျောက်တွေဟာ magma အေးခဲမှုနောက်ပိုင်းအဆင့်တွေမှာ ရှားပါးဓာတ်တွေကို စုစည်းပေးနိုင်တဲ့အတွက် သဘာဝက အလွန်ရှားပါးတဲ့ တွင်းထွက်ဓာတ်တွေကို ဖန်တီးနိုင်တဲ့ အခြေအနေကို ပေးစွမ်းနိုင်ပါတယ်။

မိုးကုတ်ဒေသဟာ ကမ္ဘာ့ကျောက်မျက်လောကမှာ ရှိပြီးသားနာမည်ကြီးဒေသတခု ဖြစ်ပါတယ်။ ပတ္တမြား၊ နီလာ၊ စပီနယ်၊ ပယ်ရီဒေါ့၊ moonstone စတဲ့ ကျောက်မျက်အမျိုးမျိုး ထွက်ရှိရာ ဒေသအဖြစ် လူသိများပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ကျော်သူအိုက်ကတော့ မိုးကုတ်က ထွက်လာတဲ့ နောက်ထပ်လှပတဲ့ ကျောက်မျက်တလုံး ဆိုတာထက် ပိုပါတယ်။ သိပ္ပံမှတ်တမ်းထဲမှာ တကြိမ်တည်းသာ အတည်ပြုပေါ်ထွက်လာပြီး အခုအချိန်ထိ ထပ်မံမတွေ့ရသေးတဲ့ သဘာဝထူးခြားမှုတခု ဖြစ်နေပါတယ်။

အဲဒါကြောင့် မိုးကုတ်ကို သာမန်ကျောက်မျက်တူးဖော်ရာဒေသတခုအဖြစ်သာ မဟုတ်ဘဲ သဘာဝဓာတ်ခွဲခန်းကြီးတခုလိုလည်း မြင်နိုင်ပါတယ်။ အပူ၊ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှု၊ အရည်ဓာတ်၊ ဖိအားနဲ့ အချိန်တို့ အလွန်တိကျတဲ့ အချိုးအစားနဲ့ ပေါင်းစည်းမိတဲ့အခါ သဘာဝဟာ သိပ္ပံပညာရှင်တွေတောင် တခုတည်းသော နမူနာကို အခြေခံပြီး နှစ်ပေါင်းများစွာ လေ့လာရနိုင်တဲ့ ကျောက်သလင်းတလုံးကို ဖန်တီးနိုင်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ရှားပါးတယ်ဆိုတာ အမြဲတမ်း ဈေးအကြီးဆုံးလို့ မဆိုလိုပါဘူး။ ကျောက်မျက်ဈေးကွက်မှာ တန်ဖိုးဟာ ဝယ်လိုအား၊ အလှအပ၊ အရွယ်အစား၊ ခံနိုင်ရည်၊ ဖက်ရှင်၊ ဝယ်ယူရရှိနိုင်မှု စတဲ့ အချက်တွေ အပေါ် မူတည်ပါတယ်။

ကျော်သူအိုက်ရဲ့ အရေးပါမှုကတော့ စီးပွားရေးဈေးကွက်တန်ဖိုးထက် သိပ္ပံဆိုင်ရာ ရှားပါးမှုမှာ ပိုပြီး တည်ရှိပါတယ်။ လက်ရှိမှာ အရောင်းအဝယ်ဈေးကွက်တောင် ပြောရခက်တဲ့ အခြေအနေဖြစ်ပြီး အဓိကအကြောင်းရင်းကတော့ ရောင်းချနိုင်တဲ့ ပစ္စည်းမရှိသလောက် ဖြစ်နေတာကြောင့်ပါ။

အတည်ပြုထားတဲ့ type material ကို အမေရိကန်နိုင်ငံ Los Angeles County Natural History Museum ရဲ့ Mineral Sciences Department မှာ catalog number 65602 အဖြစ် ထိန်းသိမ်းထားတယ်လို့ မှတ်တမ်းတွေမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

ကျော်သူအိုက်က သင်ပေးနေတဲ့ အဓိကသင်ခန်းစာကတော့ ကမ္ဘာမြေပေါ်က သဘာဝစာရင်းဟာ အခုထိ မပြီးပြတ်သေးဘူးဆိုတာပါ။ satellite mapping၊ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ database တွေ၊ ခေတ်မီဓာတ်ခွဲကိရိယာတွေ ရှိနေတဲ့ခေတ်မှာတောင် သေးငယ်တဲ့ ကျောက်မျက်တလုံးက သိပ္ပံပညာရှင်တွေကို ကမ္ဘာပေါ်မှာ ရှိတယ်လို့ သိထားတဲ့ တွင်းထွက်ဓာတ်စာရင်းကို ပြန်လည်စဉ်းစားစေခဲ့ပါတယ်။

ဒီဖြစ်စဉ်က ပြတိုက်နဲ့ သဘာဝသမိုင်းဆိုင်ရာ စုဆောင်းထားမှုတွေ ဘာကြောင့် အရေးကြီးသလဲ ဆိုတာကိုလည်း ပြသနေပါတယ်။ တွင်းထွက်ဓာတ်အသစ်တခုအတွက် type specimen ဆိုတာ အဲဒီတွင်းထွက်ဓာတ်ရဲ့ အထောက်အထားအဖြစ် တည်နေတဲ့ မူရင်းရည်ညွှန်းနမူနာ ဖြစ်ပြီး နောင်တချိန်မှာ နမူနာအသစ်တွေ တွေ့လာရင် မူရင်းနမူနာနဲ့ နှိုင်းယှဉ်စစ်ဆေးနိုင်ဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။

အနာဂတ်မှာ နောက်ထပ် ကျော်သူအိုက်ကျောက်သလင်းတွေ ထပ်မံတွေ့ရှိနိုင်မလားဆိုတာကတော့ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီအချိန်မရောက်မချင်း ၀ ဒသမ ၀၁၁ အောင်စသာရှိတဲ့ မြန်မာနိုင်ငံထွက် ကျောက်မျက်လေးတလုံးဟာ သဘာဝတွင်းထွက်ဓာတ်မျိုးစိတ်တခုလုံးကို ကိုယ်စားပြုနေတဲ့ ကမ္ဘာ့အရှားပါးဆုံး သိပ္ပံမှတ်တမ်းတခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေမှာ ဖြစ်ပါတယ်။